Biologia

Ramowy rozkład materiału kursu przygotowującego do matury z przedmiotu biologia

1. Biochemia – związki

Pierwiastki biogenne, makroelementy, mikroelementy, funkcje pierwiastków w komórkach (organizmach)
Woda – właściwości fizykochemiczne, biologiczne znaczenie
Wiązania chemiczne w związkach organicznych
Cukrowce, lipidy, kwasy nukleinowe
Aminokwasy, peptydy, białka – właściwości chemiczne, budowa, funkcje
Poziomy organizacji żywej materii

2. Komórka eukariotyczna

Błony biologiczne – budowa chemiczna, organizacja przestrzenna, transport błonowy, pinocytoza, fagocytoza
Błony wewnątrzkomórkowe: RE, Aparat Golgiego, lizosomy
Ściana komórkowa – budowa chemiczna, rozwój ścian komórkowych, modyfikacje wtórne
Cytoplazma – skład chemiczny, ruchy cytoplazmy
Organella ruchu
Wakuola – skład chemiczny soku wakuolarnego, turgor komórki, plazmoliza i deplazmoliza, funkcje wakuoli
Organella półautonomiczne – plastydy i mitochondria
Jądro komórkowe – ultrastruktura, chromatyna i chromosomy, funkcje jądra, aparat biosyntetyczny białek (rybosomy)
Podziały komórkowe (mitoza i mejoza)
Cykl życiowy komórki
Porównanie komórki roślinnej i zwierzęcej

3. Biochemia – procesy

Enzymy – klasyfikacja, nazewnictwo, budowa i działanie enzymów, aktywność enzymów
Metabolizm – reakcje mendo- i egzoergiczne, rodzaje fosforyzacji, budowa i funkcje ATP
Fotosynteza – lokalizacja, barwniki fotosyntetyczne, przebieg fazy jasnej, przebieg fazy ciemnej, wpływ czynników fizycznych i chemicznych na tempo fotosyntezy
Chemosynteza – istota i przebieg, grupy bakterii chemosyntetyzujących
Oddychanie – etapy oddychania, substraty i produkty, znaczenie biologiczne oddychania tlenowego i beztlenowego,
Wybrane przemiany tłuszczowców i aminokwasów:, budowa i rola acetylo-CoA, przemiany metaboliczne aminokwasów i ich azotowe produkty – amoniak, kwas moczowy, mocznik, cykl ornitynowy aminokwasów i ich azotowe produkty – amoniak, kwas moczowy, mocznik, cykl ornitynowy

4. Systematyka, bakterie, wirusy, protisty, rośliny, grzyby, porosty

Systemy klasyfikowania organizmów
Warunki życia na lądzie i w wodzie, czynniki środowiska niezbędne do prawidłowego funkcjonowania
Bakterie – powstanie i budowa komórki prokariotycznej, występowanie i środowisko życiowe bakterii, podstawowe funkcje życiowe, znaczenie bakterii
Wirusy – budowa i klasyfikacja, choroby wirusowe zwierząt , roślin i ludzi, przebieg infekcji wirusowej, wirus HIV
Protisty
Mszaki – budowa morfologiczna i anatomiczna, cykle życiowe
Paprotniki - budowa morfologiczna i anatomiczna, cykle życiowe
Grzyby – budowa, środowisko i tryb życia, odżywianie i rozmnażanie
Porosty
Tkanki roślinne - twórcze, stałe (1)

5. Rośliny nasienne

Tkanki roślinne - twórcze, stałe (2)
Rośliny nasienne – funkcje i budowa korzenia, pędu, liści; organy generatywne nagozalążkowych i okrytozalążkowych, cykle rozwojowe
Porównanie roślin jedno i dwuliściennych
Porównanie roślin nago i okrytozalążkowych
Transport wody i asymilatów u roślin
Mechanizm wymiany gazowej u roślin
Wzrost i rozwój roślin – spoczynek bezwzględny i względny nasion, mechanizm kiełkowania i wzrostu, kwitnienie i owocowanie
Ruchy roślinne – tropizmy, nastie
Hormony roślinne

6. Zwierzęta

Tkanki zwierzęce.
Bezkręgowce – parzydełkowce, płazińce, nicienie, pierścienice, mięczaki, stawonogi
Strunowce – lancetnik, kręgowce (ryby, płazy, gady, ptaki, ssaki)
Ewolucja układów
Sposoby odżywiania się zwierząt
Zależność między budową ciała i czynnościami życiowymi a rodzajem zajmowanego środowiska

7. Organizm człowieka – układ pokarmowy, wydalniczy

Budowa i funkcja układu pokarmowego człowieka.
Główne składniki pokarmowe i ich źródła (białka, cukry, tłuszcze),
Dieta pełno- i niepełnowartościowa, aminokwasy egzogenne, witaminy, mikroelementy i ich źródła,
Aminokwasy egzogenne,
Zawartość energetyczna pokarmu, potrzeby energetyczne organizmu, koszty energetyczne wybranych form aktywności fizycznej, otyłość, anoreksja i bulimia,
Witaminy, mikroelementy i ich źródła.
Skutki zdrowotne niedoboru składników pokarmowych, zaburzenia wynikające z niewłaściwego odżywiania (anoreksja, otyłość, bulimia), uwarunkowania prawidłowej diety
Trawienie podstawowych składników pokarmowych, wchłanianie, transport, magazynowanie substancji odżywczych
Potrzeby energetyczne organizmu, diety i ich rodzaje, koszty energetyczne różnych form aktywności fizycznej
Równowaga osmotyczna organizmu
Anatomia układu wydalniczego
Budowa i funkcjonowanie nefronu, powstawanie moczu, skład chemiczny moczu

8. Organizm człowieka – układ krążenia, oddechowy, mechanizmy obronne organizmu

Skład i funkcja krwi i limfy
Budowa układu krążenia – naczynia krwionośne, serce, obiegi krwi
Budowa układu oddechowego, działanie, znaczenie oddychania
Elementy układu odpornościowego, ich funkcje;
Rodzaje odporności i jej mechanizmy, znaczenie odporności w transplantacji
Antygeny, przeciwciała, cytokiny, szczepienia ochronne, alergie, przeszczepy, zaburzenia odporności

9. Organizm człowieka – układ nerwowy, hormonalny

Rodzaje narządów zmysłów i ich funkcje
Budowa i sposoby funkcjonowania oka i ucha
Przewodzenie i przekazywanie impulsów nerwowych
Powstawanie i znaczenie odruchów
Kontrolno – integracyjna rola mózgu
Czynniki wywołujące stres, mechanizm działania stresu
Gruczoły dokrewne człowieka – rozmieszczenie, działanie
Hormony – mechanizmy regulacji hormonalnej, działanie hormonów, choroby wynikające z nadczynności lub niedoczynności gruczołów dokrewnych

10. Organizm człowieka – układ ruchu, rozmnażanie, powłoka ciała

Część bierna układu ruchu – właściwości, budowa, połączenia kości
Układ mięśniowy i jego znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania ciała, typy mięśni, prawidłowy rozwój umięśnienia, predyspozycje do ćwiczeń fizycznych, prozdrowotne znaczenie aktywności fizycznej, szkodliwość dopingu,
Skóra – budowa, funkcje, mechanizm termoregulacji
Miejsce i główne etapy tworzenia gamet
Rozwój człowieka od poczęcia do narodzin, czynniki zakłócające prawidłowy rozwój

11. Niektóre czynniki wywołujące choroby człowieka

Homeostaza parametrów ustrojowych – stały skład płynów ustrojowych – poziom cukru we krwi, ciśnienie krwi, stała temperatura ciała
Stan zdrowia i choroby
Trucizny i ich wpływ na zdrowie człowieka
Środki psychoaktywne
Zagrożenia dla zdrowia człowieka wynikające z oddziaływania na organizm człowieka szkodliwych substancji (używek, dopingu, trucizn, czynników mutagennych), sposoby ich zapobiegania
Źródła i drogi zarażenia wirusami, bakteriami, pasożytniczymi robakami, przykłady chorób i sposoby ich zwalczania
Czynniki podnoszące ryzyko chorób układu krążenia, chorób nowotworowych, chorób układu odpornościowego (alergie, AIDS)
Ontogeneza, onkoprofilaktyka

12. Genetyka – informacja genetyczna

Budowa DNA, RNA, genu, właściwości kodu genetycznego
Ekspresja informacji genetycznej
Replikacja
Transkrypcja
Biosynteza białek
Regulacja ekspresji genów
Czynniki mutagenne, rodzaje mutacji, ich konsekwencje biologiczne

13. Genetyka klasyczna

Chromosomowa teoria dziedziczności
Zasady dziedziczenia
Prawa Mendla
Mechanizm dziedziczenia płci
Zależność między genotypem i fenotypem
Krzyżówki genetyczne, rodowody cech człowieka
Choroby dziedziczne człowieka i możliwości ich diagnozowania
Techniki inżynierii genetycznej, zastosowanie w medycynie i biotechnologii, korzyści i zagrożenia

14. Ekologia

Tolerancja organizmów na czynniki środowiska
Poziomy troficzne
Charakterystyczne cechy populacji
Zależności międzygatunkowe (międzypopulacyjne)
Struktura i funkcjonowanie ekosystemów
Krążenie materii i przepływ energii w ekosystemie
Przemiana i rozwój ekosystemów - sukcesja
Miejsce człowieka w strukturze troficznej ekosystemów

15. Ochrona środowiska

Elementy środowiska przyrodniczego człowieka, rodzaje zasobów środowiska
Korzystne i niekorzystne zmiany w środowisku wywołane działalnością człowieka
Nowoczesne metody uprawy roślin i zwierząt, korzyści i zagrożenia dla zdrowia człowieka i środowiska wynikające ze stosowanie w praktyce nowych odmian roślin i zwierząt
Przyczyny aktualnego stanu środowiska w skali lokalnej, krajowej, globalnej; sposoby zapobiegania i przeciwdziałania niekorzystnym zmianom
Bioróżnorodność (genetyczna, gatunkowa, ekosystemów), znaczenie bioróżnorodności, czynniki kształtujące i utrzymujące bioróżnorodność, przyrodnicze następstwa jej ograniczania

16. Ewolucjonizm

Zjawiska dziedziczne w populacjach
Zmienność mutacyjna, rekombinacyjna, ewolucyjna,
Dobór naturalny i konsekwencje biologiczne różnych jego form
Czynniki ewolucji
Mechanizmy powstawania nowych gatunków
Antropogeneza
Koncepcja ewolucji
Dowody ewolucji z różnych dziedzin biologii

17. Rozwiązywanie testów maturalnych

Uczniowie przychodzą przygotowani na zajęcia, formą sprawdzania wiedzy są krótkie wejściówki (na każdym spotkaniu).
Podczas zajęć uczniowie otrzymują zestawy zadań maturalnych z zakresu danego działu.
W czasie spotkania: